fbpx

Όλα στην κοινωνία μας καταλήγουν σε ένα debate: Νέα Δημοκρατία ή Σύριζα, ΠΑΟΚ ή Ολυμπιακός, σουβλάκι ή καλαμάκι… Καπιταλισμός ή Κομμουνισμός;

Είναι στη φύση μας να απλοποιούμε κάθε κατάσταση, δημιουργώντας δίπολα σε μία προσπάθεια να βοηθήσουμε το μυαλό μας να βάλει μία τάξη στις ατελείωτες και αστάθμητες μεταβλητές.

Από την άλλη όμως, η πραγματικότητα δεν δίνει δεκάρα για το τι θέλουμε εμείς και συνεχίζει να παραμένει βουτηγμένη στο απόλυτο χάος.

Και τι ποιο χαοτικό από την οικονομία;

Στο σημερινό άρθρο, θα επιχειρήσω να κάνω μία μίνι αναδρομή στην εξέλιξη των μοντέρνων οικονομικών ώστε να φτάσουμε ομαλά στις πιο δημοφιλείς σχολές οικονομικής σκέψης του σήμερα.

Σχολές Οικονομικής Σκέψης

Θα δούμε τι πρεσβεύει η κάθε μία και ποια δείχνει να λειτουργεί καλύτερα – αν μπορεί να ισχύει κάτι τέτοιο

Κοινώς, αν θέλεις να μάθεις μία υπεραπλουστευμένη εκδοχή της μοντέρνας οικονομικής ιστορίας, συνέχισε το διάβασμα!

Κάνε καφεδάκι, κάνε εγγραφή στο δωρεάν newsletter του MarketShots και συνέχισε το διάβασμα:


Θα ξεκινήσουμε από την πληθυσμιακή παγίδα του Malthus και το πόσο έξω έπεσε στις προβλέψεις του για καταστροφή της γης και θα συνεχίσουμε με τον Adam Smith και το πως έβαλε τις βάσεις για την μοντέρνα οικονομική θεωρία.

Από εκεί και πέρα θα μιλήσουμε για τον κομμουνισμό του Marx και του Engels και τις βασικές διαφορές με το καπιταλιστικό μοντέλο των κλασικών οικονομολόγων.

Στην συνέχεια θα δούμε τις πιο πρόσφατες σχολές του Κεϋνσιανισμού (ο οποίος έχει κυριέψει τον κόσμο), του αντίπαλου δέους του Μονεταρισμού αλλά και ποια η θέση των Αυστριακών μέσα στο φάσμα των οικονομικών.

Παράλληλα, θα βλέπουμε τι πρωτοποριακό είχε η κάθε μία θεωρία και ποια ανάγκη την γέννησε ενώ κλείνοντας θα επιχειρήσουμε να κάνουμε μία σύνοψη.

Αλλά, πριν προχωρήσουμε, μήπως να ξεκινήσουμε από τα βασικά;

Ποιος είναι ο σκοπός των οικονομικών; Γιατί υπάρχουν; 

Πίσω στην σχολή μας έλεγαν ότι είναι η επιστήμη που έρχεται να δώσει λύση στο θεμελιώδες οικονομικό πρόβλημα:

Τι είναι το θεμελιώδες οικονομικό πρόβλημα;

Ποιος είναι ο αποδοτικότερος τρόπος να διαχειριστεί μία οικονομία τους περιορισμένους πόρους που έχει στη διάθεση της ώστε να ικανοποιήσει τις απεριόριστες ανάγκες των ανθρώπων της;

θεμελιώδες οικονομικό πρόβλημα

Με λίγα λόγια, θα έλεγε κανείς ότι τα οικονομικά αποτελούν ιδέες, μεθοδολογίες και θεωρήματα για να διαχειριστούμε όσο πιο αποδοτικά γίνεται… την σπανιότητα.

Όλες οι οικονομικές θεωρίες και κάθε οικονομολόγος που έχει περάσει από αυτόν τον πλανήτη πάσχιζαν να βρουν μία λύση σε ένα πρόβλημα το οποίο, τρόπον τινά, είναι αδύνατο να λυθεί.

Πώς να ικανοποιήσεις τις ανθρώπινες ανάγκες όταν αυτές είναι ακόρεστες και οι πόροι που έχεις στη διάθεση σου, πεπερασμένοι;

Οξύμωρο, έτσι;

Τι έλεγε ο Μάλθους και η παγίδα του;

Βρισκόμαστε λίγο πριν το 1800 και ο Άγγλος κληρικός Τόμας Ρόμπερτ Μάλθους στο βιβλίο του “Δοκίμιο για την Αρχή του Πληθυσμού” μας παρουσιάζει την Μαλθουσιανή παγίδα.

Με λίγα λόγια, ο τύπος υποστήριζε πως ο ρυθμός αύξησης του πληθυσμού της γης θα ξεπεράσει τον ρυθμό με τον οποίο αυτή είναι ικανή να παράγει τρόφιμα για να τον συντηρεί, άρα θα καταστραφεί.

Η παγίδα του Μάλθους

Η παγίδα του Μάλθους υπονοούσε πως όλες οι τεχνολογικές ανακαλύψεις συντελούσαν μονάχα στην αύξηση του πληθυσμού και όχι στην αύξηση του βιοτικού επιπέδου του. 

Παρέα με τον Thanos της Marvel, ο Μάλθους διαψεύστηκε περί το 1800 μαζί με την έναρξη της βιομηχανικής επανάστασης

Το αποτέλεσμα; Η εκβιομηχάνιση της οικονομίας έφερε ραγδαίες μεταβολές και ανακατατάξεις με αποτέλεσμα την αύξηση του βιοτικού επίπεδου των ανθρώπων αλλά και του πληθυσμού από το τότε 1 δις στα 8 του σήμερα.

Ο Μάλθους είχε ξεκάθαρα άδικο αλλά… πώς να τον κατηγορήσεις; Με τα τότε δεδομένα, αυτό που έλεγε έβγαζε νόημα. 

Τώρα σε βλέπω εσένα, θέλεις οπωσδήποτε να τον κατηγορήσεις για κάτι…
Ανάμεσα σε άλλα υποστήριζε πως η αυτοϊκανοποίηση οδηγούσε σε διανοητική καθυστέρηση και τύφλωση… Για το συγκεκριμένο, είσαι ελεύθερος να τον κατηγορήσεις… τι; όχι;

Η ανθρωπότητα έχει αντιμετωπίσει πολλούς λιμούς, τόσο έντονους που εύκολα θα έπειθαν κάποιον που τους ζει ότι θα είναι και καταστροφικοί για την κοινωνία.

Το περίεργο;

Ελάχιστοι από αυτούς δημιουργήθηκαν λόγω της αδυναμίας μας να παράγουμε τροφή καθώς η συντριπτική πλειοψηφία οφείλεται σε ανθρώπινο παράγοντα.

Είτε λόγω κακής διαχείρισης και αποφάσεων, είτε εσκεμμένα ως επιθετική τακτική για την αποδυνάμωση μίας κοινωνίας.

Οπότε, αυτό μας γυρνάει πάλι πίσω θεμελιώδες οικονομικό πρόβλημα: Με ποιον τρόπο θα καταφέρουμε να χρησιμοποιήσουμε με όσο πιο αποδοτικό τρόπο τους πεπερασμένους πόρους που έχουμε στην διάθεση μας;

↑ Πίσω στην αρχή

Adam Smith, ο πατέρας των σύγχρονων Οικονομικών

Ένας από τους πρώτους που επιχείρησε να απαντήσει δομημένα σε αυτή την ερώτηση ήταν ένας Σκοτσέζος φιλόσοφος με όνομα Adam Smith γράφοντας το βιβλίο “Ο πλούτος των εθνών” το 1776.

Adam Smith και ο πλούτος των εθνών

Το έργο του ήταν τόσο σημαντικό και η επιρροή του τόσο μεγάλη που, χωρίς να το γνωρίζει, έβαζε τα θεμέλια ενός ολοκαίνουργιου κλάδου, αυτού των οικονομικών. Χρόνια αργότερα, ο ίδιος κλάδος θα του έδινε και τον χρησμό του πατέρα των σύγχρονων οικονομικών.

Οι ιδέες του Smith σέταραν την βάση της οικονομικής θεωρίας με τις περισσότερες να είναι σχετικές ακόμα και σήμερα.

Κάποιες από τις πιο δημοφιλείς ιδέες του ήταν ο καταμερισμός της εργασίας και το “αόρατο χέρι της αγοράς“. Σύμφωνα με αυτό, το κοινό καλό μίας κοινωνίας μπορεί να επιτευχθεί αποδοτικά εάν το κάθε άτομο κοιτάει το ατομικό του συμφέρον, δουλεύοντας σκληρά και με νόμιμο τρόπο.

Αν αναλογιστούμε ότι ο τότε κόσμος ήταν εξαιρετικά κλειστός και προστατευτικές πολιτικές όπως οι δασμοί ήταν η πεπατημένη, οι ιδέες που παρουσίαζε ήταν προοδευτικές και ιδιαίτερα ριζοσπαστικές.

Αυτή τη στιγμή διαβάζεις αυτό το άρθρο σε έναν υπολογιστή ο οποίος κατασκευάστηκε στην Κίνα, απαρτίζεται από χιλιάδες μικροαντικείμενα τα οποία συναρμολογήθηκαν σε διαφορετικά εργοστάσια από πολλούς ανθρώπους. Αυτό, υπό μίαν έννοια, το χρωστάς στον Smith.

Για να σε προλάβω: Όχι, η θεωρία του Smith δεν ήταν τέλεια – απείχε αρκετά για την ακρίβεια.
Που κολλάει; Ήταν βασισμένη στην ορθολογικότητα του ατόμου και ότι ο καθένας είναι ικανός να πάρει τις καλύτερες δυνατές αποφάσεις οποιαδήποτε στιγμή. Με αυτό τη σταθερά, εάν το αόρατο χέρι αφεθεί ελεύθερο θα φέρει το καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα.

↑ Πίσω στην αρχή

David Ricardo, η εισαγωγή του συγκριτικού πλεονεκτήματος

Λίγα χρόνια μετά, ήρθε ο David Ricardo, πάτησε πάνω στον καταμερισμό της εργασίας του Smith και τον πήγε ένα βήμα πιο πέρα εισάγοντας την έννοια του συγκριτικού πλεονεκτήματος.

Με την λογική που ο καταμερισμός της εργασίας κάνει μία οικονομία πιο αποδοτική, το συγκριτικό πλεονέκτημα κάνει το εμπόριο μεταξύ χωρών πιο αποδοτικό. 

Έστω μία χώρα η οποία παράγει αποδοτικά ένα αγαθό Α. Έχει προσωπικό συμφέρον να συγκεντρώσει όλους τους πόρους στην παραγωγή αυτού του αγαθού, να το εξάγει και στη συνέχεια να εισάγει τα υπόλοιπα αγαθά στην παραγωγή των οποίων δεν είναι το ίδιο αποδοτική.  

Όταν κάθε χώρα είναι ελεύθερη να επικεντρωθεί στην παραγωγή υπηρεσιών και αγαθών που είναι αποδοτική στο να παράγει και το εμπόριο είναι ελεύθερο, όλοι κερδίζουν. Το ατομικό συμφέρον, μετατρέπεται αυτομάτως σε συλλογικό συμφέρον.

Συλλογικό συμφέρον; Άκουσε κανένας συλλογικό συμφέρον;

Και ενώ όλα πήγαιναν προς την κατεύθυνση της ελεύθερης αγοράς, του εμπορίου και της ιδιωτικής περιουσία, το 1848 κάτι σαν άλλαξε…

↑ Πίσω στην αρχή

Κομμουνισμός, Marx και Engels

Το 1848, λοιπόν οι Γερμανοί φιλόσοφοι Καρλ Μάρξ και Friedrich Engels εκδίδουν από το Λονδίνο το Κομμουνιστικό Μανιφέστο

Κομμουνιστικό Μανιφέστο Κάρλ Μαρξ, Ενγκελς

Μαζί με τον “Πλούτο των εθνών”, το “Κομμουνιστικό Μανιφέστο” αποτελεί ένα από τα πιο σημαντικά έγγραφα που κατάφερε να επηρεάσει τη σκέψη και να δομήσει ιδεολογίες και πολιτικές εκατομμύρια ανθρώπων στο μέλλον.

Στη βάση του είναι μία κριτική στο καπιταλιστικό μοντέλο, τον τρόπο παραγωγής που αυτό προωθεί και αναλύει την ταξική πάλη που δημιουργείται.

Αντί να έχουμε ως επίκεντρο το άτομο και την ατομική συμπεριφορά, επικεντρωνόμαστε στο σύνολο.

Πλέον, στόχος δεν είναι η ικανοποίηση του προσωπικού συμφέροντος αλλά του συλλογικού, εξυπηρετώντας έναν ρόλο που θα μας δωθεί από αυτό. Στη συνέχεια, το σύνολο θα είναι υπεύθυνο να καλύπτει τις υπόλοιπες ανάγκες μας.

Το άτομο δεν έχει τόση σημασία ως αυτούσια μονάδα αλλά ως μονάδα στο πλαίσιο ενός γενικότερου συνόλου. 

Γίνεται ακόμα πιο κατανοητό μέσω του δημοφιλούς σλόγκαν του κομμουνισμού δια στόματος Μαρξ:

“Από τον καθένα ανάλογα με τις δυνατότητες του, στον καθένα ανάλογα με τις ανάγκες του”

Και ενώ σε πρώτο άκουσμα ακούγεται απλό και ιδιοφυές, σε δεύτερο προκύπτουν μερικά ερωτήματα:

Ποιος ορίζει τις δυνατότητες κάποιου; Ποιος ορίζει τις ανάγκες του; Ποιος ορίζει αυτά τα όρια; Τις προτιμήσεις; Το τι είναι καλό και κακό για κάποιον;

↑ Πίσω στην αρχή


Ώπα μεγάλε, για κάτσε, εδώ υποτίθεται πως θα μιλούσαμε για σχολές οικονομικής σκέψης! Τι έγινε, που βρισκόμαστε μέχρι στιγμής;

Από την μία έχουμε κλασική σχολή οικονομικής σκέψης, η οποία ξεκίνησε με τον Adam Smith και στην οποία προτάσσεται το άτομο, οι ατομικές ελευθερίες, το οικειοθελές εμπόριο, η ελεύθερη αγορά και η λογική ότι πίσω από το ατομικό καλό κρύβεται το κοινό καλό.

Αυτό που πλέον θα ονομάζαμε καπιταλισμό.

Από την άλλη, έχουμε την Μαρξιστική σχολή οικονομικής σκέψης στην οποία το συλλογικό έχει περισσότερη αξία από το ατομικό, στο οποίο ανήκαν και τα μέσα παραγωγής του πλούτου.

Αυτό που πλέον θα ονομάζαμε κομμουνισμό.

Καπιταλισμός ή Κομμουνισμός;

Το debate που θα ακολουθούσε για τα επόμενα χρόνια, γίνεται ξεκάθαρο…

↑ Πίσω στην αρχή

Καπιταλισμός vs Κομμουνισμός

Κάποιες βασικές διαφορές ανάμεσα στα δύο οικονομικά συστήματα:

ΚαπιταλισμόςΚομμουνισμός
Επέμβαση της ΚυβέρνησηςΛίγη ή καθόλουΑπόλυτη
ΠλούτοςΟ καθένας έχει δικαίωμα να κυνηγήσει το επίπεδο πλούτου που επιθυμείΟ πλούτος μοιράζεται από το κράτος με βάση τις ανάγκες και τις δυνατότητες
Μέσα ΠαραγωγήςΙδιωτικάΚρατικά
Προτεραιότηταστο Άτομοστο Σύνολο
ΟικονομίαΕλεύθερηΤο κράτος είναι η οικονομία
ΚίνητροΠροσωπικό ΚέρδοςΦήμη
υπό τη μορφήΜισθού, Περιουσίας, ΦήμηςΦήμη μέσα στο κράτος. Δεν υπάρχει η έννοια του κέρδους.
ΕργασίαΕλεύθερη επιλογήΟρίζεται από το κράτος
ΕπιχειρήσειςΟ άνθρωπος έχει το δικαίωμα να δημιουργεί επιχειρήσειςΌλη η παραγωγική δραστηριότητα ανήκει και διαχειρίζεται από το κράτος

Ποια από τις δύο σχολές επικράτησε;

Μέχρι το τέλος του 19ου αιώνα, η επικρατούσα θεωρία έδειχνε να είναι αυτή των κλασικών οικονομικών και της σχολής του Σμιθ.

Στις αρχές του 20ου αιώνα, ξεκίνησε μία άτυπη “μάχη” ανάμεσα σε καπιταλισμό και κομμουνισμό και το ποια οικονομική ιδεολογία θα καταφέρει να επικρατήσει στις περισσότερες χώρες του πλανήτη.

Το 1922 δημιουργήθηκε η Σοβιετική ένωση ένα από τα πιο κλασικά παραδείγματα κομμουνιστής διοίκησης. 

Σοβιετική ένωση

Και ενώ ο κομμουνισμός δοκιμαζόταν στην Σοβιετική ένωση, λίγα χρόνια μετά, το 1929 έλαβε χώρα η μεγαλύτερη οικονομική κρίση που είχε γνωρίσει ποτέ ο πλανήτης.

Το όνομα της; Η Μεγάλη Ύφεση! (Great Depression)

Ξεκίνησε από την Αμερική μετά το χρηματιστηριακό κραχ στις 24 Οκτωβρίου του 1929 και διαδόθηκε γρήγορα στον υπόλοιπο αναπτυγμένο αλλά και αναπτυσσόμενο κόσμο.

Οι επιπτώσεις; Καταστροφικές…

Για 10 ολόκληρα χρόνια, η ζήτηση ήταν στα τάρταρα, η ανεργία στα ύψη, η παραγωγή φυτοζωούσε ενώ ο κατασκευαστικός κλάδος ήταν ανύπαρκτος. 

Μεγάλη Ύφεση

Ένα τέτοιο πρωτόγνωρο φαινόμενο, κλόνισε την άποψη του κόσμου για την ελεύθερη οικονομία: Πώς έγινε κάτι τέτοιο; Τι πήγε στραβά; Και το κυριότερο, τι θα πρέπει να κάνουμε για να το διορθώσουμε; 

Οι άνθρωποι στράφηκαν στις θεωρίες των κλασικών οικονομολόγων οι οποίες όμως, δεν είχαν ιδέα για ποιο λόγο μπορεί να έγινε κάτι τέτοιο αλλά ούτε και κάτι να προτείνουν για να το διορθώσουν.

Και ύστερα; Ύστερα ήρθε ο Κέυνς…

↑ Πίσω στην αρχή

Η έλευση του Κεϋνσιανισμού

Ο John Maynard Keynes, Βρετανός οικονομολόγος, στην προσπάθεια του να κατανοήσει την μεγάλη ύφεση, το 1936 μας δίνει το βιβλίο “The general theory of money, interest and employment“.

Άθελα του, έβαζε τις βάσεις της μακροοικονομικής θεωρίας.

Τι υποστήριζε; Αντλώντας συμπεράσματα από τη 10ετή μεγάλη ύφεση, θεωρούσε πως αν αφήσεις μια οικονομία να ορθοποδήσει μόνη της θα χρειαστεί πολύ χρόνο για να σταθεροποιηθεί και να πάρει ξανά τα πάνω της. 

Τι πρότεινε; Κρατική επέμβαση στην οικονομία μέσω νομισματικής και δημοσιονομικής πολιτικής, δύο εργαλεία κεντρικού σχεδιασμού μίας οικονομίας. Με αυτό τον τρόπο θα μπορέσουν να την κατευθύνουν εκεί που επιθυμούν, να δώσουν κίνητρα, να αυξήσουν την παραγωγή και να μειώσουν την ανεργία.

Πως; Αύξηση των κρατικών δαπανών μέσω νέου χρήματος και μείωση φόρων ώστε να αυξηθεί ξανά η συνολική ζήτηση της οικονομίας με αποτέλεσμα να την τραβήξει εκτός κρίσης.

Οι θεωρίες του Keynes έπαιξαν πρωταγωνιστικό ρόλο μετά την μεγάλη ύφεση ενώ, κυριολεκτικά, διαμόρφωσαν τις οικονομίες του πλανήτη μετά τον 2ο Π.Π. Επίσης, χρησιμοποιήθηκαν τόσο στη χρηματοπιστωτική κρίση του 2008 όσο και στην πρόσφαση κρίση της πανδημίας.


Που θα τοποθετούσαμε τον Κεϋνσιανισμό στο φάσμα των οικονομικών σχολών σκέψης;

Αν στην μία πλευρά έχουμε τον Μαρξισμό ο οποίος επιζητά απόλυτο έλεγχο πάνω σε μία οικονομία και στην άλλη πλευρά την Κλασική σχολή πολέμια της κρατικής παρέμβασης τότε θα λέγαμε ότι ο Κεϋνσιανισμός τοποθετείται κάπου στην μέση, γέρνοντας προς την πλευρά του Μάρξ.

Αντί για ολικό έλεγχο, ο Κέυνς υποστηρίζει την σημασία της κρατικής παρέμβασης στην οικονομία ώστε να την διαμορφώνει όπως αυτή επιθυμεί και να την ωθεί προς την κατεύθυνση που θέλει.

Δυστυχώς ή ευτυχώς και αναλόγως με το στρατόπεδο σου, την σήμερον ημέραν, ο Κεϋνσιανισμός είναι η επικρατέστερη οικονομική θεωρία και εφαρμόζεται πάνω κάτω από τα περισσότερα κράτη. 

Η κριτική του; Η βασική πρόταση του Κεϋνσιανισμού είναι να αυξήσουμε τις κρατικές δαπάνες ώστε να βγάλουμε την οικονομία από μία ύφεση.
Πώς θα χρηματοδοτήσεις αυτές τις επιπλέον δαπάνες σε μία περίοδο που η οικονομία είναι στα χειρότερα της;
Η απάντηση; Ελλειματικοί προϋπολογισμοί και χρέος
Το αποτέλεσμα; Πληθωρισμός

↑ Πίσω στην αρχή

Η Αυστριακή Σχολή οικονομικής σκέψης

Παρά την παγκόσμια ηγεμονία του Κεϋνσιανισμού, υπάρχουν σχολές που υποστηρίζουν ακόμα την στροφή των αγορών σε πιο ελευθεριακές πολιτικές.

Μία από τις πιο δημοφιλής είναι η Αυστριακή σχολή οικονομικής σκέψης, με μπροστάριδες τους Carl Menger, Friedrich Hayek και Ludwig von Mises οι οποίοι, προς έκπληξη κανενός, ήταν οικονομολόγοι από την Βιέννη.

Η Αυστριακή Σχολή οικονομικής σκέψης

Τι υποστηρίζει; Μοιράζεται πολλά κοινά με τους κλασικούς οικονομολόγους καθώς θεωρεί ότι η κρατική παρέμβαση δημιουργεί περισσότερα προβλήματα από όσα προσπαθεί να λύσει.

Γιατί; Διότι μία οικονομία αποτελείται από ανθρώπους και η ανθρώπινη συμπεριφορά τείνει να είναι απρόβλεπτη. Αποτελεί ένα ζωντανό οργανισμό, εξαιρετικά πολύπλοκο και χαοτικό, ο οποίος απαρτίζεται από πάρα πολλές μονάδες οι οποίες δρουν εντελώς απρόβλεπτα.

Και αυτή είναι η κύρια διαφωνία με τους κεϋνσιανούς: 

Οι μεν πιστεύουν ότι μπορούν να χρησιμοποιήσουν μαθηματικά μοντέλα και στατιστική για να ερμηνεύσουν την οικονομία και στην συνέχεια να την σχεδιάσουν κεντρικά βασιζόμενοι σε αυτά τα συμπεράσματα. 

Οι δε, απορρίπτουν κάθε μορφή δημοσιονομικής ή νομισματικής πολιτικής και θεωρούν οποιοδήποτε μαθηματικό μοντέλο προσπαθεί να αναλύσει μία οικονομία εντελώς αυθαίρετο. Οπότε, μπορείς ήδη να φανταστείς την άποψη τους για την επέμβαση πάνω στην οικονομία βασιζόμενοι σε τέτοια μοντέλα.

Αυστριακή σχολή οικονομικής σκέψης

Τέλος, θεωρούν ότι η αξία κάθε αγαθού σε μία οικονομία είναι υποκειμενική και εξαρτάται μονάχα από την αξία που θεωρεί ότι λαμβάνει αυτός που το καταναλώνει. 

Ένα ποτήρι καφέ έχει διαφορετική αξία για κάποιον που πίνει καφέ και διαφορετική για κάποιον που τον σιχαίνεται.

Αυτό έρχεται σε αντίθεση με τους Μαρξιστές οι οποίοι θεωρούν ότι τα προϊόντα έχουν αντικειμενική αξία η οποία πηγάζει από τις εργατοώρες που ξοδεύτηκαν για την δημιουργία τους.

↑ Πίσω στην αρχή

Οι Μονεταριστές και η Σχολή του Σικάγο

Παρόμοια λογική με την Αυστριακή σχολή – αν και όχι τόσο ριζοσπαστική – έχει η σχολή του Σικάγου η οποία πρότεινε μικρότερη κρατική παρέμβαση, ιδιωτικοποίηση της παραγωγής και περισσότερη ελευθερία στις αγορές.

Οι Μονεταριστές και η Σχολή του Σικάγο

Ξεκίνησε από την Αμερική την δεκαετία του 30′ από τον Frank Knight ενώ ο πιο δημοφιλής υποστηρικτής της ήταν ο κάτοχος βραβείου νόμπελ, Milton Friedman.

Η Αμερική το 1970 περνούσε μία περίοδο όπου ο πληθωρισμός ήταν σε πολύ υψηλά επίπεδα ενώ η οικονομική δραστηριότητα στάσιμη – μία κατάσταση η οποία ονομάζεται στασιμοπληθωρισμός. 

Στασιμοπληθωρισμός αμερικής 1970

Ο στασιμοπληθωρισμός είναι μια κατάσταση που οι περισσότεροι Κεϋνσιανοί οικονομολόγοι δυσκολεύονται να αντιληφθούν: Πώς γίνεται να ρίχνουμε περισσότερο χρήμα στην αγορά (δηλαδή πληθωρισμός) χωρίς να ενεργοποιούμε την ανάπτυξη;

Εκείνη την εποχή, οι απόψεις του Friedman έδειχναν να παίρνουν δημοτικότητα καθώς σε αντίθεση με τους Κεϋνσιανούς έδειχνε να προσφέρει μία απάντηση.

Οι σκέψεις του δημιούργησαν ακόμα μία οικονομική θεωρία: τον Μονεταρισμό.

Οι μονεταριστές πίστευαν ότι η ποσότητα χρήματος στην αγορά θα πρέπει να αυξάνεται σταθερά και προβλεπόμενα ώστε να προωθεί την σταθερή ανάπτυξη της.

Για να κάνουμε την αντιπαραβολή, ο Κέυνς θα ισχυριζόταν το ακριβώς αντίθετο:

Εάν μία οικονομία υπο-αποδίδει, αυξάνουμε την ποσότητα χρήματος μέσω νομισματικής και δημοσιονομικής πολιτικής ώστε να αυξηθεί η ζήτηση και η οικονομία να ξαναπάρει μπροστά.

Αντίθετα, όταν η οικονομία υπερ-αποδίδει και εμφανίζεται πληθωρισμός, επεμβαίνουμε μειώνοντας την ποσότητα χρήματος ώστε να πατήσουμε φρένο στην παραγωγή, άρα και στην αύξηση των τιμών.

↑ Πίσω στην αρχή

Οικονομικές Σχολές Σκέψης

Συνοψίζοντας, θα λέγαμε ότι υπάρχουν 4 βασικές σχολές Οικονομικές Σχολές Σκέψης αυτή τη στιγμή:

  • Κομμουνισμός (Μαρξισμός)
  • Κεϋνσιανισμός
  • Μονεταρισμός (Σχολή του Σικάγο)
  • Αυστριακή σχολή (Laissez-faire)
Σχολές Οικονομικής Σκέψης

Τέρμα αριστερά, έχουμε τον Κομμουνισμό ή Μαρξισμό ο οποίος θέλει τον απόλυτο έλεγχο της οικονομίας από το κράτος.

Υποστηρίζει ότι καμία οικονομική απόφαση δεν πρέπει να λαμβάνεται από το άτομο (παραγωγούς, καταναλωτές κτλ) καθώς το κράτος είναι εκεί και εξασφαλίζει ότι όλοι θα επωφελούνται το ίδιο.

Η απάντηση του στο βασικό οικονομικό πρόβλημα; Το κράτος γνωρίζει τι πρέπει να παραχθεί, τι πρέπει να καταναλωθεί και κάνει τις απαραίτητες διαδικασίες για να γίνει πράξη.

Προχωρώντας λίγο πιο δεξιά, συναντάμε τον Κεϋνσιανισμό.

Σε αντίθεση με τον κομμουνισμό ο οποίος επιζητά ολικό έλεγχο της οικονομίας, οι Κεϋνσιανοί υποστηρίζουν την κρατική παρέμβαση στην οικονομία. Κοινώς, όταν τα πράγματα δεν πάνε καλά, τότε η δημοσιονομική και νομισματική πολιτική είναι εργαλεία στα χέρια του κράτους ώστε να φέρει ξανά ζήτηση μειώνοντας την έκταση των οικονομικών κύκλων.  

Στην συνέχεια έρχεται η σχολή του Σικάγο, με πιο πρόσφατο αντιπρόσωπο τον Friedman με τον Μονεταρισμό ο οποίος υποστηρίζει ελάχιστη παρέμβαση του κράτους στην οικονομία.

Κλείνοντας, στην ακριβώς αντίθετη πλευρά, έχουμε τους Αυστριακούς οι οποίοι θέλουν μηδενική παρέμβαση από το κράτος στην οικονομία.

Ίσως να τους έχεις ακούσει ως αναρχο-καπιταλιστές και το οικονομικό σύστημα που υποστηρίζουν ως Laissez-faire economics προερχόμενο από το γαλλικό “αφήστε τα ελέυθερα”. Υποστηρίζει ότι όλες οι συναλλαγές μεταξύ ιδιωτών θα πρέπει να γίνονται χωρίς κανέναν πάνω από το κεφάλι τους, κοινώς χωρίς καμία κρατική επίβλεψη με την μορφή νόμων, δασμών, επιχορηγήσεων και τιμολογήσεων. 

↑ Πίσω στην αρχή

Τελικές Σκέψεις

Άρα, καταλήξαμε κάπου; Ποια είναι η καλύτερη σχολή οικονομικής σκέψης; Την βρήκαμε;

Όπως θα αντιλήφθηκες ήδη, δεν υπάρχει μία και μοναδική σχολή στο ρόλο του μεσσία η οποία θα αναλάβει να μας σώσει από τις υπόλοιπες.

Κάποιες θεωρίες επιβεβαιώνονται, άλλες απορρίπτονται, κάποιες επιστρέφουν στο μέλλον παραλλαγμένες. 

Δυστυχώς και σε αντίθεση με άλλες επιστήμες όπως τα μαθηματική και η φυσική, δεν μπορείς να πειραματιστείς με μία πριν την επιλέξεις για την κοινωνία σου.

Θες να μειώσεις το ΦΠΑ στο 15% και να δεις αν θα αυξηθούν τα έσοδα του κράτους; Θέλεις να κρατικοποιήσεις όλες τις ΔΕΚΟ; Μήπως να περιορίσεις την παρέμβαση του κράτους στην ελεύθερη οικονομία; 

Στο πόκερ, για να δεις τα φύλλα του αντιπάλου θα πρέπει να παίξεις και το φύλλο σου. Κάτι αντίστοιχο συμβαίνει και με τις οικονομικές θεωρίες: Ο μόνος τρόπος για να μάθεις το αποτέλεσμα μίας θεωρίας είναι να την δοκιμάσεις στην πραγματική οικονομία.

Το πρόβλημα; Αν πέσει έξω, κατά πάσα πιθανότητα, θα πέσουν έξω και εκατομμύρια ζωές. 

Αυτός ακριβώς είναι και ο λόγος όπου εντελώς ριζοσπαστικές θεωρίες συνεχίζουν να υπάρχουν – δεν υπάρχει τρόπος να τεσταριστούν ώστε να αποδειχτούν λάθος

Η οικονομική επιστήμη είναι αυτό που λέμε soft science.

Η ανθρώπινη συμπεριφορά είναι εξαιρετικά πολύπλοκη για να μπει σε συγκεκριμένα αυστηρά καλούπια ενώ η μελέτη της δεν μπορεί να γίνει σε κλειστά εργαστήρια με τη διαδικασία του πειράματος.

Τι σημαίνει αυτό; Ότι είναι δύσκολο να φέρεις την επιστημονική μέθοδο στην ανάλυση της. Δεν μπορείς να γνωρίζεις προκαταβολικά πως θα λειτουργήσει ένας άνθρωπος.

Κάπου εδώ ήρθε η ώρα να κλείσω και θα το κάνω με την αγαπημένη μου φράση όταν μιλάμε για οικονομικές θεωρίες:

Τι είναι ένας οικονομολόγος; Ένας ειδικός ο οποίος μπορεί να σου πει με βεβαιότητα αύριο, γιατί αυτά που προέβλεψε χθες για σήμερα δεν βγήκαν αληθινά. 

Μέχρι το επόμενο, τα λέμε!

Sterg

↑ Πίσω στην αρχή

Author

Γράφω για θέματα επενδύσεων, προσωπικών οικονομικών, αποταμίευσης και χρήματος τα τελευταία 5 χρόνια. Ένας online marketer ο οποίος προσπαθεί να γίνει οικονομικά ανεξάρτητος.

Write A Comment